Cụt có nhiều nghĩa: ngắn (như chim cánh cụt), không còn trọn vẹn (như cụt tay, cụt vốn, cụt hứng), không còn lối thoát (như ngõ cụt). Nói chung thì “cụt” đem lại hình ảnh tiêu cực và không ai muốn mình bị “cụt” chiếu cố. Nhưng chuyện đời không phải lúc nào cũng xảy ra theo ý mình.
Trẻ sơ sinh thường có thân thể lành lặn, trừ một vài trường hợp hy hữu khi trẻ không may, bẩm sinh không có đôi tay, hay không có đôi chân hoàn hảo như các trẻ khác. Những người kém may mắn như thế phải cố gắng nhiều hơn người khác để khắc phục cái khó khăn “trời cho”, từ lúc chào đời đến khi nhắm mắt xuôi tay. Có nhiều người kém may mắn như thế lại thành công, nổi tiếng thế giới. Họ gieo một niềm tin, một hy vọng cho những người cùng số phận và làm tấm gương sáng cho sự dũng cảm, kiên trì và sức phấn đấu của con người.
Có người mất đi một phần của cơ thể sau khi đã sống một thời gian dài với cơ thể lành lặn. Thí dụ như mất một ngón tay vì “bạn giang hồ” đã tạm mượn, như một lời cảnh cáo; hay tự làm mất một phần của ngón tay trỏ để tránh khỏi đi quân dịch; hay tự làm mất đi một ngón tay để đánh dấu một lời thề. Có người trở về từ chiến trường với thân thể không còn nguyên vẹn và được đời tặng cho danh hiệu thương phế binh mà người đồng loại ít ai nói được một lời cám ơn cho sự hy sinh của họ, để họ phải sống lầm lũi trong khổ cực, cơ hàn! Có người mất đi cánh tay phải vì một tai nạn bất ngờ, như anh Nguyễn Thế Vinh khi vừa lên 8, hay anh Thái Văn Hai ở tuổi 22, nhưng sau này lại trở thành “quái kiệt”, “kỳ nhân”, “độc thủ” đàn lục huyền cầm.
Về mặt sinh học, thì thực vật có thể tái sanh nhánh, lá sau khi nhánh bị hư, gảy; nhưng động vật từ chim chóc, đến chó/mèo và con người thì không thể có tay, chân mới, nếu tay, chân lỡ bị mất đi. Tại sao? Oái ăm ở chỗ, cây thì có nhiều nhánh; trong khi người, chim chóc, chó/mèo chỉ có đôi tay, đôi chân trời cho từ lúc bẩm sinh! Con người biết như thế, nên lúc nào cũng trân quý, giữ gìn tay chân của mình và chỉ chấp nhận mất mát khi đó là chuyện chẳng đặng đừng.
Ai đã từng để ý đến cấu trúc của cánh tay và bàn tay thì hẳn biết rằng đó là một hệ thống tuy đơn sơ nhưng phức tạp vô cùng:
- Bàn tay có 27 lóng xương;
- Cánh tay có 3 khúc xương;
- Cánh tay có 23 bắp thịt;
- Vô số dây thần kinh nối liền với não bộ;
- Rất nhiều huyết quản (blood vessels); động mạch (arteries), tĩnh mạch (veins); và
- Lớp da bao bọc bên ngoài để bảo vệ cho tay.
Có lẽ vì quá phức tạp như vậy, nên tạo hoá không thể “chế” thêm cánh tay mới cho con người hay các động vật khác. Nhưng con người đã không đầu hàng với số phận và trong hằng ngàn năm qua đã từng nghiên cứu để chế tạo “cánh tay giả” (prosthetic arm), nhằm giúp người kém may mắn phục hồi một phần nào chức năng của cánh tay nguyên thuỷ.
 |
| Cánh tay giả “mỹ thuật” |
 |
Bàn tay sắt của Götz von Berlichingen (1480–1562)
|
Đơn giản nhất là loại cánh tay giả “mỹ thuật” (cosmetic prosthetic, hay cosmesis) nhằm mục đích tạo thẩm mỹ, để thoạt nhìn người ta không liên tưởng đến sự thiếu sót nào đó trên cơ thể của người mang tay giả. Tuỳ theo kích thước của người mang tay giả, một cánh tay mỹ thuật như trong hình bên trên có trọng lượng trên dưới 4 kg và được buộc vào vai bằng dây (để người sử dụng có thể mang vào hay tháo ra dễ dàng). Nó thật sự là một gánh nặng cho người mang; đôi khi họ phải dùng cánh tay thật còn lại để nâng đỡ cánh tay giả, để đỡ đau vai.
So về trọng lượng, thì cánh tay Canadarm trong phi thuyền con thoi nặng hơn nhiều (410 kg). Một điểm đáng lưu ý là mỗi phi thuyền con thoi chỉ có một cánh tay, lý do tại vì giá thành của Canadarm quá cao và NASA không có lý do đòi hỏi phi thuyền cần hai tay (chứ không phải vì phi thuyền bị cụt một tay). So về cách chế biến, thì việc chế tạo cánh tay giả cho con người phức tạp hơn việc chế tạo Canadarm rất nhiều. Muốn biết phức tạp như thế nào, mời bạn đọc Design Of Artificial Arms And Hands For Prosthetic Applications.
Nhiều người tò mò đã nghiên cứu cách chế tạo bàn tay giả theo cách dã chiến:
|
|
Những người có đủ điều kiện chuyên môn thì nghiên cứu cách chế tạo tay giả theo cách nghiêm túc hơn, thí dụ như:
- công ty Arm Advanced Dynamics ở Hoa Kỳ
- Applied Physics Lab thuộc đại học Johns Hopkins ở Hoa Kỳ
- công ty Mobius Bionics ở Hoa Kỳ
- công ty Open Bionics ở Anh; vân vân.
Nói chung thì loại cánh tay giả có thể cử động được có thể được chia ra làm hai nhóm: (i) điều khiển bằng bắp thịt và giây thần kinh trên vai (body-powered prosthetics) và (ii) điều khiển bằng mô tơ, pin (externally-powered prosthetics, hay myoelectric prosthetics) và cảm biến điện tử (electronic sensors). Với kỹ thuật hiện đại, cánh tay giả loại (ii) rất tốt, dễ sử dụng nhưng lại nặng nề hơn và cao giá hơn, so với loại (i).
 |
| Cánh tay giả loại (ii) |
 |
Cánh tay giả loại (i)
|
Người tiêu thụ phải đặt mua riêng cánh tay giả cho mình để phù hợp với kích thước và chức năng còn lại của mình. Giá cả cho các loại tay giả có thể cử động được, tuỳ thuộc vào chức năng của tay, thường rất cao – có thể lên đến USD 100.000 mỗi chiếc. Đối với người may mắn được hảng bảo hiểm tài trợ 80% (thí dụ như trong trường hợp mất cánh tay vì tai nạn nghề nghiệp, xe cộ …) thì họ vẫn phải trả một số tiền khá lớn. Tuy nhiên, không phải các cánh tay giả đều quá mắc như vậy; điển hình là cánh tay trong hình dưới đây chỉ tốn USD 350 nhờ vào kỹ thuật 3D printing.
Ở Anh quốc, công ty Plymouth và Open Bionics đã sử dụng kỹ thuật 3D printing trong việc chế tạo tay giả thuộc loại tân tiến (advanced bionic hand) để hạ giá thành cho một bàn tay giả xuống khoảng USD 1500 mỗi chiếc.
Trên thực tế, sau khi mua, người sử dụng phải bỏ nhiều thời giờ để học cách sử dụng cánh tay cho thuần thục. Ông Les Baugh, người được mệnh danh là the Bionic man vì ông có thể dùng hai cánh tay giả cùng một lúc, đã nổi danh nhờ tập luyện điều khiển đôi tay như đôi tay nguyên thuỷ bằng cách dùng não của mình, liên kết với các cảm biến điện tử trên vai. Thế mới biết những việc tưởng chừng như chỉ có trong khoa học giả tưởng, nay đã thành sự thật; thí dụ như phim khoa học giả tưởng The Six Million Dollar Man trình chiếu lần đầu năm 1973.
Có lẽ không nói ai cũng biết, tạo hoá ban cho con người hai cánh tay với nhiều ẩn ý: tạo sự cân bằng, đối xứng cho cơ thể; nhưng quan trọng hơn hết là giúp cho con người một sự khéo tay (dexterity). Nếu ai không tin, xin thử chỉ dùng một tay để làm những công việc thường ngày (và chưa cần nói đến sự khéo tay) như ăn cơm (không thể cầm đũa và chén cơm cùng một lúc), vặn nút chai (không thể vừa cẩm chai, vừa mở nút), nâng đồ vật nặng (rất khó khăn vì một tay không đủ sức), vân vân. Người sử dụng một cánh tay giả loại (ii) ở phía trên, thường chỉ dùng cánh tay này để cầm/nắm một đồ vật nhỏ và trợ lực cho cánh tay thật; ít ai có thể sử dụng được cả cánh tay thật và cánh tay giả nhịp nhàng cùng một lúc.
Cánh tay DEXTRE(trong hình bên cạnh) trên trạm không gian quốc tế cũng tương tự như vậy: tuy có hai cánh tay, nhưng DEXTRE chỉ có thể sử dụng một tay một lần. Đối với người chỉ mất đi bàn tay, hay vài ngón tay; họ cũng có thể mua và sử dụng một loại bàn tay giả đặc biệt để họ có thể tiếp tục sống như trước khi họ bị tai nạn và mất đi tay bẩm sinh (cử tạ, hay nấu ăn).
Không phải người nào kém may mắn, cụt một cánh tay, cũng may mắn có đủ phương tiện mua cho mình một cánh tay giả. Những người kém may mắn đó đành phải ôm chịu thiệt thòi đến trọn đời; sống trong mặc cảm mình không giống ai. Những ai lâm nạn trước tuổi dậy thì, còn mong gì vào người khác phái chấp nhận họ sau khi họ trường thành? Có người lại lâm nạn sau khi đã thành gia thất; họ không những đau khổ cho riêng mình mà còn đau lòng cho người phối ngẫu vì người đó phải thay mình để gánh vác việc nhà, việc cửa. Đằng sau những mất mát, đau khổ đó là một ý chí kiên cường, cố gắng đứng vững, tiếp tục sống; không phải chỉ sống như người lành lặn, mà còn sống trội hơn nữa.
Ý chí đó đã từng làm cảm động trái tim của một người phụ nữ. Ý chí đó cũng đã lảm cảm động hàng vạn con tim. Một điểm tương đồng trong hai trường hợp này là tiếng đàn lục huyền ngọt ngào, khảy bằng một cánh tay (nhưng bằng hai cách thức độc đáo, khác nhau). Nhưng hai trường hợp này lại còn một chỗ khác biệt nữa: một người truyền dạy cách đánh đàn cho người yêu thích âm nhạc và người kia đem tiếng đàn nối kết tình người, trong niềm tin mọi người có thể cùng nhau chung sức, chăm sóc, nâng đỡ các trẻ em khuyết tật để sau này các em có được ngày mai sáng lạn hơn.
Bây giờ, mời bạn tạm quên những gì bạn vừa đọc và lắng nghe tiếng đàn của hai người nghệ sĩ có 1 không 2:
